حسن حسن زاده آملى

35

هزار و يك نكته (فارسى)

ولى الله اعظم امير المؤمنين ( ع ) فرموده اللهم نور ظاهرى بطاعتك و باطنى بمحبتك و قلبى بمعرفتك و روحى بمشاهدتك و سرى باستقلال اتصال حضرتك يا ذا الجلال و الاكرام در اين فص از قلب و اطوار آن آغاز كرد و به تجدد امثال پايان داد كه آغاز و انجام يكى است . در آن گويد كه عجب اينكه انسان دائما در ترقى است و از جهت لطافت و رقت حجاب توجه ندارد . همين معنى را مولى صدرا در اسفار در اثبات حركت جوهرى آورده است ولى حركت جوهرى اختصاص بعالم طبيعت دارد و تجدد أمثال در ماوراى طبيعت هم سارى است و لكن حركت جوهرى از فصوص برخاسته است و بىگزاف حكمت متعاليه برهان فصوص و فتوحات مكيه است . لطافت و رقت حجاب به اين معنى است كه از بسكه صانع جلت عظمته و على صنعه نقاش و مصور چيره دست است از تجدد امثالى كه پى در پى ميآورد به تجدد آن و آوردن امثال آن به زودى پى نتوان برد كه محجوبين يك چيز پندارند . اگر كسى در كنار نهر آب سريع السير از كثرت نشيب تند رودخانه بايستد صورت خود را در هر مقدار زمان ممتد ثابت مىبيند با اينكه آن فآن عكس او در آب از انعكاس نور بصر در آب است و ميدانيم كه آب هيچ قرار ندارد و حال آنكه آن صورت قار است : شد مبدل آب اين جو چند بار * عكس ماه و عكس اختر برقرار همچنين صانع چابك دست چيره دست باسم مصور آن فان كه كل يوم هو فى شأن چنان در موجودات از طبايع و قوى و املاك و عقول تجدد امثال و ايجاد امثال مىنمايند كه گمان ميرود همان يك صورت پيشينه و ديرينه است .